Yurt dışına “açık hesap” veya vadeli satış yapan ihracatçının en büyük endişesi tahsilattır: alıcı iflas ederse, ödemezse veya alıcının ülkesinde döviz transferi yasaklanırsa alacak kaybolabilir. İhracat kredi (alacak) sigortası bu riski sigortacıya devreder. Türkiye’de bu alanda öne çıkan kurum, sermayesinin tamamı Hazine’ye ait olan Türk Eximbank’tır; banka 1987’de kuruldu ve 1989’dan beri alacak sigortası hizmeti sunuyor. Bu yazı, sigortanın ne kapsadığını, nasıl çalıştığını ve ihracatçının sağlayacağı finansman avantajını anlatır.
Neyi Güvence Altına Alır?
| Risk | Örnek | Kapsam |
|---|---|---|
| Ticari risk | Alıcının iflası, ödeme güçlüğü veya vadesinde ödememesi | Genellikle kapsamdadır |
| Politik risk | Alıcı ülkede döviz transfer kısıtı, savaş, ihtilal, ithalat yasağı gibi olaylar | Genellikle kapsamdadır |
| Mal ile ilgili uyuşmazlık | Kalite, miktar, teslimat şartı tartışması | Genellikle kapsam dışıdır; alacak, sözleşmeye uygun yerine getirilen satış için sigortalanır |
Türk Eximbank’ın en yaygın programı Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası’dır. Programda ihracatçının, kapsamdaki ülkelerdeki alıcılarına yaptığı 360 güne kadar vadeli mal ve hizmet satışlarından doğan alacaklar, ticari ve politik risklere karşı sigorta altına alınır. Daha uzun vadeli ve tek sözleşmeye bağlı sevkiyatlar için ayrı sigorta ürünleri de bulunur.
Nasıl Çalışır?
- Poliçe yaptırılır: ihracatçı Eximbank’tan (veya acentelik yetkisi olan bir bankadan) alacak sigortası poliçesi yaptırır.
- Alıcılar tanımlanır: ihracatçı, vadeli satış yaptığı veya yapmayı planladığı alıcıları ve beklenen satış hacmini sisteme girer; çoğunlukla elektronik şube üzerinden.
- Alıcı limiti belirlenir: Eximbank, alıcıyı ve alıcı ülkesini değerlendirir ve belirli bir alıcı limiti tanımlar; limit dahilindeki satışlar sigorta kapsamındadır.
- Satış yapılır: ihracatçı, limit dahilinde vadeli satışı gerçekleştirir ve gerekli bildirimleri yapar.
- Vade ve tahsilat: alıcı vadesinde öderse süreç biter.
- Ödenmezse tazminat talebi: alıcı vade süresinde borcunu ödemezse, ihracatçı vade tarihinden itibaren belirli süre içinde (kaynaklarda 90 gün olarak aktarılıyor) tazminat talebinde bulunur; Eximbank ticari belgeleri ister ve inceler.
- Tazminat: koşullar sağlanıyorsa kaybın belirli bir oranı ödenir.
Poliçe şartları, tazminat oranı ve süreler programa ve döneme göre değişir; yukarıdaki akış genel mantıktır. Başvuru koşulları için doğrudan Türk Eximbank’ın güncel dokümanlarını inceleyin.
Finansman Avantajı: Poliçe Teminat Olur
Alacak sigortasının ikinci bir faydası, poliçenin bankalarda teminat olarak kullanılabilmesidir. Sigortalı ihracatçı, Eximbank nezdinde doğmuş veya doğacak alacak haklarını ticari bankalara teminat gösterebilir; böylece ihracat kredisine erişimi kolaylaşır. Ticari bankalar sigortalı alacağı daha güvenli kabul ettiği için, sigortasız alacağa göre daha uygun şartlarla finansman sağlayabilir. Bazı bankalar (örneğin katılım esaslı ürünle) Eximbank alacak sigortasını teminat olarak kabul ettiklerini duyurmuştur. Bu, özellikle nakit akışı sıkışık olan ve vadeli satış yapmak zorunda kalan KOBİ ihracatçılar için önemlidir.
Eximbank’ın kredi ve diğer destek ürünleri için ayrıca e-ihracat devlet teşvikleri yazısına bakın.
Sigorta Yaptırmak Ne Zaman Mantıklı?
| Durum | Sigorta mantıklı mı? |
|---|---|
| Yeni tanışılan alıcıya açık hesap satış | Evet; alıcı limiti ve risk değerlendirmesi bir güvence sağlar |
| Riskli ülkeye vadeli satış | Evet; politik risk de kapsama girer |
| Tek bir büyük alıcıya yoğun bağımlılık | Evet; tek alıcı riskini azaltır |
| Bankadan ihracat kredisi alırken ek güvence gerekiyor | Evet; poliçe teminat olabilir |
| Peşin tahsilat veya kredi kartıyla satış | Gerek yok; zaten alacak doğmuyor |
| Çok küçük, düzenli, kartla tahsil edilen e-ihracat | Genellikle gerek yok |
Akreditifle karşılaştırdığınızda, alacak sigortası alıcıdan belge disiplini değil, vadeli ve açık hesap çalışma esnekliği sağlar; bu nedenle alıcılarla uzun vadeli ilişkilerde sık tercih edilir. Akreditif yöntemi için akreditif rehberine bakın.
Dikkat Edilecek Noktalar
- Alıcı limiti sınırı: limit dışındaki satışlar sigortasız kalır; limit aşımını takip edin.
- Bildirim yükümlülüğü: vadeli satışlar, gecikmeler ve alıcı durumundaki önemli değişiklikler poliçe şartlarına göre bildirilmelidir.
- Tazminat süresi: vade aşımından sonra belirli süre içinde başvuru yapılmazsa hak kaybı olabilir.
- Belge kalitesi: tazminat talebinde ticari fatura, sözleşme ve taşıma belgeleri istenir; belgelerin düzenli olması önemlidir. Bkz. ihracat faturası.
- Prim maliyeti: sigorta primi fiyatlamaya yansıtılmalıdır.
- Kapsamdaki ülkeler: program yalnızca belirli ülkeler için geçerlidir; hedef ülkenizin kapsamda olup olmadığını kontrol edin.
Mal sigortası ile alacak sigortası karıştırılmamalıdır: uluslararası kargo sigortası yük hasarını, alacak sigortası ise alıcının ödememe riskini güvence altına alır.
Alıcı Değerlendirme Listesi: Limit Talep Etmeden Önce
- Alıcının tam unvanı, adresi, kuruluş yılı ve faaliyet konusu (doğrulanabilir kaynaklarla).
- Alıcının ülkesi ve ülke riski; sigorta programının kapsadığı ülkelerden biri mi?
- Geçmiş ödeme performansı: daha önce sizinle veya başkalarıyla çalışmışsa ödeme geçmişi.
- Ticari rapor / kredi raporu: mümkünse uluslararası bir kredi raporu veya banka referansı.
- Talep edeceğiniz limit ve vade: öngörülen satış hacmi ve vade süresi (kapsamdaki azami vadeyi aşmamalı).
- Sipariş ve sözleşme bilgisi: satış sözleşmesi veya sipariş formu.
Limit talebini zamanında yapmak önemlidir; çünkü limit tanımlanmadan yapılan satışlar sigorta kapsamında olmayabilir. Hazırlıklı bir başvuru süreci hızlandırır.
Mini Vaka: 90 Gün Vadeli Bir Sevkiyat ve Ödememe
Konya’daki bir makine parçası üreticisi, Almanya’daki yeni bir alıcıya 90 gün vadeli satış yapıyor ve alıcı için Eximbank’tan limit alıyor. Vade günü alıcı ödeme yapmıyor ve yazışmalara cevap vermiyor. Üretici, poliçe şartlarındaki süre içinde Eximbank’a tazminat talebinde bulunuyor ve satış sözleşmesi, ticari fatura, taşıma belgesi ve yazışmaları sunuyor. Eximbank belgeleri inceliyor ve koşullar sağlandığı için kaybın poliçede belirtilen oranını ödüyor. Üretici, alacak sigortası olmasaydı bu kaybı tamamen kendisi üstlenecekti. Bu örnek, belge düzeninin ve süre disiplinin sigorta sürecindeki önemini gösterir.
Açık Hesap Satışta 6 Alışkanlık
- Vade tarihlerini bir takvime ve muhasebe sistemine işleyin.
- Vade yaklaşırken alıcıya nazik bir hatırlatma gönderin.
- Gecikme ilk günde yazılı olarak takip edilsin; sessizlik hak kaybı yaratabilir.
- Tüm yazışmaları ve belge kopyalarını arşivleyin; bkz. ihracat faturası.
- Alıcı limitini aşan satış yapmadan önce sigortacıdan ek limit isteyin.
- Büyük alacaklarda hukuki destek seçeneklerini baştan öğrenin.
Bu alışkanlıklar yalnızca sigortalı alacaklarda değil, her açık hesap satışta tahsilat riskini azaltır. Ödeme yöntemlerinin karşılaştırması için e-ihracatta ödeme yöntemleri yazısına bakın.
Sigorta Primini Fiyatlamaya Nasıl Katmalı?
Alacak sigortasının primi, satış marjınızdan karşılanır; bu yüzden fiyat teklifinde gözetilmelidir. Pratik bir yaklaşım: vadeli (açık hesap) satış için fiyatınıza, peşin satışa göre risk ve finansman payı eklemek ve prim maliyetini bu paya dahil etmektir. Böylece sigortasız ve sigortalı satışlar arasında net bir fiyat farkı oluşur. Alıcıya vade vermenin getirdiği rekabet avantajını, tahsilat güvencesi ile birlikte hesaplamak, vadeli satışı sürdürülebilir kılar. Prim tutarı ve oranlar programa göre değişir; güncel bilgiyi sigortacıdan alın.
Kısaca Özet ve Sonraki Adım
Türk Eximbank alacak sigortası, 360 güne kadar vadeli ihracat alacaklarını ticari ve politik risklere karşı güvence altına alır. Alıcı limiti tanımlanır, ödenmezse belirli süre içinde tazminat talep edilir. Poliçe, ticari bankalarda ihracat kredisi için teminat olarak kullanılabilir.
Sonraki adım: Vadeli sattığınız alıcıların listesini ve alacak tutarlarını çıkarın; en riskli 2–3 alıcı için sigorta teklifi alın ve bankanızla poliçenin teminat olarak kullanılıp kullanılamayacağını görüşün.
Sık Sorulan Sorular
İhracat kredi (alacak) sigortası nedir?
İhracatçının yurt dışı alıcılarından doğan vadeli alacaklarını, alıcının iflası veya ödememesi gibi ticari risklere ve döviz transfer kısıtı gibi politik risklere karşı güvence altına alan sigortadır.
Türk Eximbank hangi vadeye kadar sigorta yapar?
Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası programında, kapsamdaki ülkelerdeki alıcılara yapılan 360 güne kadar vadeli mal ve hizmet satışları sigortalanabilir.
Eximbank alacak sigortası poliçesi bankada teminat olur mu?
Evet. Sigortalı ihracatçı, Eximbank nezdinde doğmuş veya doğacak alacak haklarını ticari bankalara teminat gösterebilir; bu, ihracat kredisine erişimi kolaylaştırır.
Alıcı ödemezse ne yapılır?
Vade süresinde borç ödenmezse ihracatçı, vade tarihinden itibaren belirli süre içinde (kaynaklarda 90 gün olarak aktarılıyor) tazminat talebinde bulunur. Eximbank ticari belgeleri inceler ve koşullar sağlanıyorsa tazminat öder. Güncel süre için poliçe şartlarına bakın.
Alacak sigortası ile mal sigortası aynı mı?
Hayır. Mal (kargo) sigortası, yükün taşıma sırasında kaybolması veya hasar görmesini; alacak sigortası ise alıcının ödememe riskini güvence altına alır.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.