AWB (Air Waybill — Hava Konşimentosu), bir gönderinin havayoluyla taşınması için taşıyıcı ile gönderici arasında düzenlenen taşıma belgesidir. Üç iş görür: eşyanın taşıyıcıya teslim alındığını gösteren makbuz, taşıma sözleşmesinin kanıtı ve gümrük/teslimat için gereken bilgi taşıyıcısı. Denizyolundaki konşimentonun aksine devredilebilir bir mülkiyet belgesi değildir; yani AWB’yi elinde tutan kişi malın sahibi sayılmaz.
11 Haneli AWB Numarası Nasıl Okunur?
Havayolu kargo AWB numarası 11 hanelidir ve üç bölümden oluşur:
| Bölüm | Hane | Anlamı |
|---|---|---|
| Havayolu öneki | 3 hane | Taşıyıcıyı belirler (örn. Türk Hava Yolları’nın öneki 235’tir) |
| Seri numarası | 7 hane | Taşıyıcının o gönderiye verdiği sıra numarası |
| Kontrol hanesi | 1 hane | Seri numarasının 7’ye bölümünden kalan; numaranın yanlış yazılıp yazılmadığını denetler |
Örneğin 235-1234567-5 gibi bir numara yazılırken tire genellikle önek ve seri arasına konur, ama takip sistemlerine tire olmadan 23512345675 şeklinde de girilebilir. Kontrol hanesi sayesinde numaranızı yanlış yazdığınızda sistemler çoğu zaman bunu hemen fark eder.
Takip nasıl yapılır? Önek hangi havayoluna aitse o havayolunun kargo takip sayfasına bu 11 haneyi girersiniz. Havayolu kargo takibi, kurye takibinden farklı olarak “teslim edildi” ayrıntısından çok uçuş ve elleçleme aşamalarını (kabul edildi, uçağa yüklendi, varış havalimanına indi, gümrükte) gösterir. Kurye numaralarının nasıl izlendiğini yurt dışı kargo takibi rehberimizde ayrıca anlattık.
MAWB ve HAWB: Aradaki Fark Nedir?
Hava kargoda iki katmanlı bir belge yapısı vardır ve karıştırılması en sık yaşanan konudur:
| MAWB (Master AWB) | HAWB (House AWB) | |
|---|---|---|
| Kim düzenler? | Havayolu şirketi (veya yetkili acentesi) | Nakliye komisyoncusu / konsolidatör |
| Kimler arasında? | Konsolidatör ↔ havayolu | Gerçek gönderici ↔ gerçek alıcı |
| Kapsam | Birçok göndericiye ait parçaları içeren toplu sevkiyat | Tek bir göndericinin kendi paketi |
| Ne için kullanılır? | Havayolu ile hesaplaşma, uçuş takibi | Müşteri ile hesaplaşma, teslimat ve gümrük |
Pratikte şöyle olur: bir konsolidatör aynı uçuşa 40 farklı müşterinin paketini toplar, havayoluyla tek bir MAWB yapar, her müşteriye ise kendi HAWB’sini verir. Siz yalnızca HAWB numaranızı görebilirsiniz; uçuş takibi için ise konsolidatörün size verdiği MAWB numarası gerekir. Bu mantık, parça parça gönderilerin neden tek bir toplu hacim fiyatından yararlandığını da açıklar; konuyu konsolidasyon yazımızda detaylandırdık.
Belgenin Önemli Alanları
Standart bir AWB’de dolduracağınız ya da kontrol etmeniz gereken başlıca alanlar şunlardır:
- Shipper / Consignee: gönderici ve alıcının tam unvanı, adresi, telefonu. B2B gönderilerde alıcının vergi numarası da gümrük için gerekir.
- Airport of Departure / Destination: çıkış ve varış havalimanları (üç harfli IATA kodlarıyla).
- Number of Pieces: koli sayısı. Gerçek koli sayısından farklı yazılması gümrükte sorun çıkarır.
- Gross Weight: ambalajlı brüt ağırlık. Brüt ve net ağırlık farkını ayrı bir yazıda anlattık.
- Chargeable Weight: ücrete esas ağırlık; brüt ağırlık ile hacimsel ağırlıktan büyük olanıdır. Hesabı için hacimsel ağırlık yazımıza bakın.
- Nature and Quantity of Goods: eşyanın tanımı ve ölçüleri. “Gift”, “parts”, “samples” gibi muğlak yazımlar gümrükte soruya yol açar.
- Declared Value for Carriage / Customs: taşıma ve gümrük için beyan edilen değer. Değer yoksa “NVD” (No Value Declared) ve “NCV” (No Customs Value) yazılır.
- Handling Information: özel talimatlar (kırılabilir, sıcaklık kontrolü, tehlikeli madde bilgisi).
- Prepaid / Collect: navlunun göndericiden mi alıcıdan mı tahsil edileceği.
Belge klasik olarak orijinal ve kopyalardan oluşur: orijinallerden biri düzenleyen taşıyıcıda, biri alıcıda (eşyayla birlikte), biri gönderende kalır. Günümüzde ise birçok sevkiyat e-AWB ile kâğıtsız yapılıyor; IATA’nın bu girişimi, belgenin elektronik olarak düzenlenip taşıyıcılar, komisyoncular ve gümrükler arasında paylaşılmasını sağlar.
Kurye Takip Numarası Olarak “AWB”
Express kurye dünyasında “AWB” kelimesi, kuryenin gönderiye verdiği takip numarasının da adı olmuştur. Bu numaraların biçimi firmaya göre farklıdır; genel olarak UPS numaraları 1Z ile başlar, DHL Express numaraları çoğunlukla 10 haneli, FedEx numaraları ise sıklıkla 12 haneli sayılardır. Biçimler zamanla değişebilir, bu yüzden numarayı olduğu gibi (boşluksuz) kopyalayıp ilgili firmanın takip sayfasına yapıştırmak en güvenli yoldur.
Navlunex’te bir gönderi oluşturup taşıyıcı etiketini aldığınızda gördüğünüz takip numarası bu ikinci tür numaradır. Havayolu 11 haneli numarayı ise yalnızca hava kargo (konsolide veya doğrudan havayolu) sevkiyatlarında görürsünüz.
AWB’de En Sık Yapılan Hatalar
- Alıcı bilgisi eksik veya yanlış: telefon numarası yoksa varış tarafındaki gümrük ve dağıtım ekibi alıcıya ulaşamaz, gönderi bekler.
- Ağırlık ve koli sayısı tutarsızlığı: AWB, fatura ve çeki listesi birbirini tutmadığında gümrük fiziki kontrol isteyebilir. Üçünü yan yana kontrol edin; ihracat faturası ve paket sayısı eşleşmeli.
- Muğlak eşya tanımı: “spare parts” yerine “stainless steel kitchen faucet cartridges” gibi net bir tanım yazın.
- Beyan değerinin düşük yazılması: hasar veya kayıpta tazminat beyan edilen değerle ilişkilidir. Konuyu taşıyıcı sorumluluk limitleri yazımızda anlattık.
- Tehlikeli madde bildirimini atlamak: parfüm, pil, aerosol gibi ürünlerde ek belge gerekebilir. Ayrıntı için tehlikeli madde sınıfları rehberine bakın.
Bir Sevkiyatta AWB’nin Yolculuğu: Adım Adım
Belgenin gerçek hayatta nasıl dolaştığını bir örnekle görelim. Bir ihracatçı, İstanbul’dan Frankfurt’a 180 kg’lık parça yüklü bir hava kargo sevkiyatı yapıyor:
| Adım | Kim? | Ne olur? | AWB ile ilişkisi |
|---|---|---|---|
| 1. Rezervasyon | İhracatçı + komisyoncu | Uçuş ve kapasite ayrılır | Henüz belge yok; booking onayı alınır |
| 2. Yük teslimi | İhracatçı | Koliler havalimanındaki depoya veya komisyoncunun deposuna teslim edilir | Ağırlık ve koli sayısı ilk kez tartı ile doğrulanır |
| 3. Belge düzenleme | Komisyoncu / havayolu | AWB, ihracatçının verdiği bilgilerle düzenlenir | Tüm alanlar bu aşamada yazılır; hata sonradan düzeltmesi pahalıdır |
| 4. İhracat gümrüğü | Gümrük müşaviri | Beyanname AWB ve faturayla eşleştirilir | Ağırlık/koli sayısı tutarsızlığı burada yakalanır |
| 5. Uçuş | Havayolu | Yük uçağa yüklenir | AWB numarasıyla uçuş durumu izlenebilir |
| 6. Varış ve ithalat gümrüğü | Varış acentesi / alıcı | Yük indirilir, gümrükten geçer | Alıcının bilgileri ve beyan değeri kontrol edilir |
| 7. Teslimat | Dağıtım ekibi | Alıcıya teslim edilir | AWB kopyası eşyayla birlikte teslim belgesi olur |
Yolculuğun her adımında belge farklı bir tarafça kontrol edilir; bu yüzden en ucuz düzeltme anı, 3. adımdan önce yapılacak kontroldür. Çıkış gümrüğünde belgeyi düzeltmek hem zaman hem ücret getirir.
Belgeyi Teslim Etmeden Önce 8 Maddelik Kontrol
- Gönderici ve alıcının unvanı, adresi ve telefonu faturayla birebir aynı mı?
- Koli sayısı, brüt ağırlık ve ölçüler tartı sonucu ve çeki listesiyle uyuşuyor mu?
- Eşya tanımı net ve ürünü tanıtıcı mı? (Marka, malzeme, kullanım)
- Beyan edilen değer, ticari faturayla aynı mı?
- Varış havalimanı kodu ve ülke doğru mu?
- Navlunun prepaid veya collect olduğu belirtildi mi? Bunun Incoterms ile uyumu kontrol edildi mi? Incoterms 2020 ile karşılaştırın.
- Tehlikeli madde veya özel işlem notu gereken ürün var mı?
- Belgenin tüm nüshaları okunaklı ve imzalı mı (veya e-AWB onaylandı mı)?
Sık Sorulan Sorular
AWB ile konşimento aynı şey midir?
Hayır. AWB havayolu taşımasında, konşimento (Bill of Lading) ise denizyolu taşımasında kullanılır. En önemli fark: konşimento çoğunlukla malın mülkiyetini temsil eden devredilebilir bir belge olabilir, AWB ise devredilemez bir taşıma sözleşmesi belgesidir. Denizyolu belgesi için konşimento rehberimize bakın.
AWB numaramla gönderiyi nereden takip ederim?
11 haneli havayolu numarasının ilk üç hanesi taşıyıcıyı gösterir; o havayolunun kargo takip sayfasına numarayı girersiniz. Kurye (UPS, DHL, FedEx) takip numarası ise ilgili kuryenin kendi sitesinden izlenir.
AWB düzenlemek için ne gerekir?
Gönderici ve alıcı bilgileri, koli sayısı, brüt ağırlık, ölçüler, eşya tanımı ve varsa beyan değeri gerekir. Belgeyi genellikle taşıyıcı veya komisyoncu düzenler; siz bilgileri doğru ve eksiksiz vermekten sorumlusunuz.
e-AWB nedir, zorunlu mudur?
e-AWB, hava konşimentosunun kâğıt yerine elektronik olarak düzenlenmesidir. Taşıyıcı ve rota destekliyorsa kâğıt basılmaz. Her rota ve her taşıyıcı için geçerli olmayabilir; bu yüzden komisyoncunuza sormak gerekir.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.