Incoterms, Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve alıcı ile satıcı arasında kimin neyi ne zamana kadar yapacağını belirleyen standart teslim şekilleridir. Sipariş sözleşmesine “FOB İstanbul” ya da “DAP Hamburg” yazdığınızda, taşıma masrafını, gümrük işlemlerini ve hasar riskinin hangi noktada karşı tarafa geçeceğini tek bir kısaltmayla bağlamış olursunuz. Güncel sürüm Incoterms 2020’dir ve 11 kural içerir.
İki Grup: Her Taşıma Modu ve Yalnızca Deniz
| Grup | Kurallar | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Tüm taşıma modları | EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP | Hava, karayolu, demiryolu, konteynerli deniz dahil her mod |
| Yalnızca deniz ve iç su yolu | FAS, FOB, CFR, CIF | Dökme veya konvansiyonel yük taşımacılığı |
Bu ayrım pratikte önemlidir. Konteynerle denizyolu taşıması yapıyorsanız bile ICC, yükün konteyner terminalinde taşıyıcıya teslim edildiği durumlarda deniz kurallarındaki “gemiye yükleme” kavramının uymadığı için FCA, CPT, CIP gibi tüm-mod kurallarını önerir. Havayolu veya kamyon taşımasında FOB/CIF zaten kullanılmaz.
11 Kuralın Karşılaştırması
| Kural | Risk alıcıya ne zaman geçer? | Taşıma masrafını kim öder? | İhracat gümrüğü | İthalat gümrüğü |
|---|---|---|---|---|
| EXW Ex Works | Satıcının tesisinde, mal hazır edildiğinde | Alıcı | Alıcı (satıcı yardımcı olur) | Alıcı |
| FCA Free Carrier | Belirlenen yerde alıcının taşıyıcısına teslimde | Alıcı | Satıcı | Alıcı |
| CPT Carriage Paid To | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı (varış noktasına kadar) | Satıcı | Alıcı |
| CIP Carriage & Insurance Paid To | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı (+ sigorta) | Satıcı | Alıcı |
| DAP Delivered At Place | Varış yerinde, boşaltılmaya hazır araçta | Satıcı | Satıcı | Alıcı |
| DPU Delivered At Place Unloaded | Varış yerinde, boşaltıldıktan sonra | Satıcı | Satıcı | Alıcı |
| DDP Delivered Duty Paid | Varış yerinde, boşaltılmaya hazır araçta | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| FAS Free Alongside Ship | Mal geminin yanına konulduğunda | Alıcı | Satıcı | Alıcı |
| FOB Free On Board | Mal gemiye yüklendiğinde | Alıcı | Satıcı | Alıcı |
| CFR Cost and Freight | Mal gemiye yüklendiğinde | Satıcı (varış limanına kadar) | Satıcı | Alıcı |
| CIF Cost, Insurance & Freight | Mal gemiye yüklendiğinde | Satıcı (+ sigorta) | Satıcı | Alıcı |
Tablodaki kritik nokta şudur: riskin geçtiği yer ile masrafın bittiği yer her zaman aynı değildir. CIF ve CFR’de satıcı navlunu varış limanına kadar öder, ama hasar riski mal gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Bu yüzden “CIF sattım, nasıl olsa varışa kadar benim sorumluluğum” düşüncesi yanlıştır. Ayrıntı için FOB ve CIF farkı yazımıza bakın.
Incoterms 2020’de Ne Değişti?
- DAT, DPU oldu: “Delivered at Terminal” kuralının yerini “Delivered at Place Unloaded” aldı. Artık boşaltma noktası terminal olmak zorunda değil; herhangi bir yer olabilir.
- CIP’de sigorta seviyesi yükseldi: CIP’de satıcı artık en geniş teminat olan Institute Cargo Clauses (A) düzeyinde sigorta yaptırmalıdır. CIF’te ise asgari teminat (C) kalmaya devam etti.
- FCA’ya konşimento seçeneği: alıcı ile satıcı anlaşırsa, FCA’da alıcının taşıyıcısı mal gemiye yüklenince “on board” konşimento düzenleyebilir; bu, akreditifli işlemleri kolaylaştırır. Belge için konşimento rehberine bakın.
- Kendi araçla taşıma: satıcı veya alıcı, taşımayı üçüncü kişiye vermek yerine kendi aracıyla yapabilir.
Hangi Durumda Hangisi?
| Senaryo | Önerilen kural | Neden? |
|---|---|---|
| Yeni bir alıcıdan ilk sipariş, alıcı kendi nakliyecisini kullanıyor | FCA | Siz yalnızca çıkış ve ihracat gümrüğünden sorumlu olursunuz |
| Alıcı navlunu sizin ayarlamanızı istiyor | CPT / CIP | Taşımayı siz organize edersiniz, risk erken geçer |
| Bireysel müşteriye e-ticaret satışı | DDP | Alıcı vergi fatura sürprizi yaşamaz; DDP ve DAP farkı yazısına bakın |
| Firma alıcıya satış, alıcı ithalatçı | DAP | Alıcı ithalat vergisini mahsup eder, siz ithalat sürecine girmezsiniz |
| Konteyner denizyolu satışı | FCA / CPT / CIP | ICC’nin konteyner taşımasında önerdiği kurallar |
| Fabrikadan çıkışta tüm sorumluluğu devretmek | EXW | Satıcı için en düşük yük; ama ihracat gümrüğünü alıcı yapmakta zorlanır |
Gümrük Kıymetini Nasıl Etkiler?
Teslim şekli, ithalat vergisi hesaplanan değeri doğrudan etkiler. AB’de gümrük kıymeti genellikle malın bedeline AB sınırına kadar olan nakliye ve sigorta giderlerinin eklenmesiyle (CIF mantığı) bulunur. ABD’de ise ana kural, uluslararası navlun hariç işlem değeridir (FOB mantığı). Aynı malı aynı bedelle sattığınız hâlde, varış ülkesine göre vergi tabanı değişebilir. Vergilerin pratikte nasıl hesaplandığını gümrük vergisi hesaplama yazısından izleyebilirsiniz. Ülkeye özgü kurallar için resmî gümrük kaynaklarını kontrol edin.
Sözleşmeye Nasıl Yazılır?
- Kısaltmanın yanına yer ekleyin: “DAP Berlin, Almanya” veya “FCA İstanbul Havalimanı”. Yersiz yazılan kural eksiktir.
- Sürümü belirtin: “Incoterms® 2020”. Aksi hâlde eski sürümdeki tanım geçerli sayılabilir.
- Kuralı proforma ve ticari faturaya da aynen yazın. Belgeler arası tutarsızlık gümrükte sorun yaratır; yazım için proforma fatura ve ihracat faturası rehberlerine bakın.
- Kural sizi aşan konuları ayrıca sözleşmeye yazın: mülkiyet devri, ödeme zamanı, gecikme cezası.
Incoterms Kullanırken En Sık Yapılan 6 Hata
- Yer belirtmemek: “FOB” yazıp liman belirtmemek, riskin nerede geçtiğini belirsiz bırakır. “FOB Mersin” gibi yazın.
- Deniz kurallarını havayoluna uygulamak: FOB veya CIF, hava ve karayolu taşımasında anlamsızdır; bu modlarda FCA, CPT, CIP kullanın.
- Konteynerde FOB seçmek: konteyner terminalde taşıyıcıya teslim edildiği için FCA daha doğru bir seçimdir.
- DDP’yi gönderen ülkeden çözülebilir sanmak: DDP’de satıcı, varış ülkesindeki ithalat vergileri ve formalitelerinden sorumludur; bu, yabancı bir ülkede vergi kaydı veya temsilci gerektirebilir.
- Mülkiyet devrini Incoterms’le karıştırmak: Incoterms mülkiyetin ne zaman geçtiğini düzenlemez; bunu sözleşmeye ayrıca yazın.
- Sigorta yükümlülüğünü atlamak: CIF/CIP dışında sigorta zorunluluğu yoktur; FOB veya DAP satışta sigortayı kimin yaptıracağını açık yazın.
Türkiye’den İhracatçı İçin Pratik Seçim Rehberi
| İhracat türü | Sık kullanılan kural | Not |
|---|---|---|
| AB’ye parsiyel karayolu satışı, alıcı firma | FCA veya DAP | FCA sorumluluğunuzu yükleme noktasında bitirir; DAP varışa kadar kontrolü size verir |
| AB’ye konteynerli deniz satışı | FCA, CPT veya CIP | Terminalde teslim eden konteyner taşımasında ICC önerisi |
| Bireysel müşteriye e-ticaret gönderisi | DDP veya DAP | Alıcı deneyimi ve vergi şeffaflığı ön planda; bkz. DDP ve DAP |
| Yeni tanıştığınız alıcıdan büyük sipariş | FCA veya CPT + akreditif | Ödeme riskini belge karşılığı akreditifle kapatın; bkz. konşimento |
Bu tablo yön göstericidir; her sipariş için masraf, risk ve vergi etkisini ayrı hesaplamak gerekir. Fiyat tekliflerinizde teslim şeklinin maliyete etkisini görmek için door-to-door ve port-to-port yazısındaki maliyet zincirine bakın.
Her Kuralın İçindeki 10 Başlık: A ve B Maddeleri
Incoterms’in her kuralı aynı iskeleti izler: A maddeleri satıcının, B maddeleri alıcının yükümlülüklerini anlatır. Her taraf için 10 başlık vardır: genel yükümlülükler, teslim, risk geçişi, taşıma, sigorta, teslim/taşıma belgesi, ihracat–ithalat gümrüğü, kontrol ve ambalaj, masrafların dağılımı ve bildirimler. Bir kuralı gerçekten anlamak için kısaltmaya değil, bu 10 başlığın her birinde kimin sorumlu olduğuna bakmak gerekir. Örneğin DAP ve DDP’nin tek farkı ithalat gümrüğü (başlık 7) ve ilgili vergilerdir; geri kalan dokuz başlık benzerdir. ICC’nin resmî Incoterms® 2020 yayını bu maddelerin tam metnini içerir; sözleşmeye bağlayıcı bir kural yazarken ona başvurmak en güvenli yoldur.
Sık Sorulan Sorular
Incoterms 2020 hangi tarihte yürürlüğe girdi?
Incoterms 2020, 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girdi. Daha eski sürümler (2010 gibi) sözleşmede belirtilirse hâlâ kullanılabilir; sürümü yazmak bu yüzden önemlidir.
DDU ve DAT Incoterms 2020’de var mı?
Hayır. DDU, 2010’da DAP ile değiştirilmişti; DAT ise 2020’de DPU oldu. Sektörde “DDU” hâlâ konuşuluyor ama resmî bir kural değil; sözleşmede DAP yazmak doğrudur. Fark için DDP, DAP ve DDU farkı yazısına bakın.
E-ticarette hangi Incoterm kullanılır?
Bireysel alıcıya satışta çoğunlukla DDP (satıcı vergiyi öder) veya DAP (alıcı öder) görülür. Alıcı deneyimi için DDP daha güvenli olsa da, vergiyi fiyatınıza yansıtmanız gerekir.
FOB ile EXW arasındaki en büyük fark nedir?
EXW’de satıcı yalnızca malı kendi tesisinde hazır eder; yükleme ve ihracat gümrüğü alıcıya aittir. FOB’da ise satıcı malı ihracat gümrüğünden geçirir ve gemiye yükler; risk gemiye yüklemeyle alıcıya geçer.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.