Yurt dışı kargo ve dış ticaret, çoğunlukla İngilizce kısaltmalarla konuşulan bir alan: AWB, B/L, THC, ETA, DDP… Teklif, belge ve takip ekranlarında bu terimlerle karşılaştığınızda anlamını bilmemek, hatalı karar vermenize yol açabilir. Bu sözlükte en sık geçen 70 terimi konularına göre grupladık; her terimin kısa açıklamasının yanında, ayrıntılı bir rehberimiz varsa oraya bağlantı veriyoruz. Aradığınız terimi bulmak için tarayıcınızın arama özelliğini (Ctrl+F) kullanabilirsiniz.
Taşıma ve Ticaret Belgeleri
- AWB (Air Waybill) — havayolu taşıma belgesi; 11 haneli numarayla takip edilir. AWB rehberi
- MAWB / HAWB — master (havayolu–konsolidatör) ve house (konsolidatör–müşteri) hava konşimentosu
- B/L (Bill of Lading, konşimento) — denizyolu taşıma belgesi; mülkiyeti temsil edebilir. Konşimento rehberi
- MBL / HBL — master ve house deniz konşimentosu
- Sea Waybill — devredilemeyen, orijinal ibrazı gerektirmeyen deniz taşıma belgesi
- Telex Release — orijinal konşimento ibraz edilmeden yükün alıcıya teslimine izin veren işlem
- CMR — karayolu taşıma sözleşmesi ve belgesi. CMR rehberi
- Packing List (Çeki Listesi) — kolilerin içeriği, adedi, brüt/net ağırlığı ve ölçülerini gösteren belge
- Ticari Fatura (Commercial Invoice) — satışın değerini ve koşullarını gösteren, gümrük için esas belge. İhracat faturası
- Proforma Fatura — satış öncesi teklif niteliğinde, ödeme veya gümrük ön işlemi için kullanılan fatura. Proforma fatura
- Manifesto — bir araçtaki (gemi, uçak, kamyon) tüm yüklerin listesi; gümrüğe sunulur
- POD (Proof of Delivery) — teslim edildiğini kanıtlayan imza veya fotoğraf
- Menşe Şahadetnamesi — ürünün üretildiği ülkeyi kanıtlayan belge. Menşe şahadetnamesi
- A.TR / EUR.1 — Türkiye ile AB ve bazı ülkeler arasındaki tercihli ticarette gümrük vergisi muafiyeti veya indirimi için kullanılan dolaşım belgeleri. A.TR muafiyeti
Teslim Şekilleri ve Sorumluluk
- Incoterms — teslim şekillerini ve sorumluluk paylaşımını belirleyen ICC kuralları. Incoterms 2020
- EXW (Ex Works) — mal satıcının tesisinde teslim edilir; geri kalan her şey alıcıya aittir
- FCA (Free Carrier) — satıcı malı belirlenen yerde alıcının taşıyıcısına teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar
- FOB (Free On Board) — mal gemiye yüklendiğinde risk alıcıya geçer. FOB ve CIF farkı
- CFR / CIF — navlunu (CIF’te ayrıca sigortayı) satıcı öder; risk gemiye yüklemede alıcıya geçer
- CPT / CIP — tüm modlarda navlunu (CIP’te sigortayı) satıcı öder; risk ilk taşıyıcıya teslimde geçer
- DAP / DPU — satıcı varış yerine kadar taşır (DPU’da boşaltır); ithalat gümrüğü alıcıya aittir
- DDP (Delivered Duty Paid) — satıcı vergiler dahil her şeyi öder, alıcı kapıda ödeme yapmaz. DDP, DAP ve DDU
- DDU — eski terim; bugünkü karşılığı DAP
- Shipper / Consignor — göndericinin taşıma belgesindeki adı
- Consignee — alıcının taşıma belgesindeki adı
- Notify Party — yük varışta bilgilendirilecek taraf (alıcı veya acentesi)
- SDR — taşıyıcı sorumluluk limitlerinde kullanılan IMF hesap birimi. Sorumluluk limitleri
- Kargo Sigortası — taşıma sırasındaki hasar ve kaybı teminat altına alan sigorta. Sigorta rehberi
Ağırlık, Hacim ve Birim
- Brüt ağırlık — ürün ve tüm ambalajın toplam ağırlığı. Brüt ve net ağırlık
- Net ağırlık — ürünün ambalajsız ağırlığı
- Dara — ambalajın ağırlığı (brüt eksi net)
- Desi — hacmi ağırlığa çeviren kargo birimi. Desi hesaplama
- Hacimsel ağırlık — koli ebadından hesaplanan ağırlık; fiyat genellikle bunun ve gerçek ağırlığın büyüğüne göre belirlenir. Hacimsel ağırlık
- Chargeable Weight (ücrete esas ağırlık) — gerçek ve hacimsel ağırlıktan büyük olan; fiyatın dayanağı
- CBM (m³) — metreküp; deniz ve hava kargoda hacim birimi
- LDM (Lademetre) — karayolunda aracın zemininde kaplanan 1 metrelik uzunluk; parsiyel fiyatlama birimi. LTL ve FTL
- Euro Palet — 120×80 cm standart yük paleti
- TEU / FEU — 20 ve 40 fitlik konteyner eşdeğer birimi
Gümrük ve Vergi
- GTİP / HS Kodu — ürünün gümrük tarife sınıflandırma kodu. GTİP kodu
- Gümrük Kıymeti — gümrük vergisinin hesaplandığı değer
- Gümrük Müşaviri — gümrük beyannamesini ve işlemlerini yürüten yetkili meslek mensubu
- Gümrük Vergisi — ithalatta ürüne uygulanan vergi. Hesaplama
- Antrepo — gümrük gözetiminde vergisiz depolama alanı. Gümrük antreposu
- Transit Rejimi / T1 — eşyanın vergisiz bir gümrükten diğerine taşınması. T1 transit
- NCTS / MRN — elektronik transit sistemi ve hareketin referans numarası
- TIR Karnesi — mühürlü araçla yapılan geçişte kullanılan gümrük belgesi. TIR taşımacılığı
- EORI — AB gümrük işlemlerinde işletmeleri tanımlayan kayıt numarası
- ETGB / Mikro İhracat — düşük değerli e-ticaret gönderilerinde kullanılan basitleştirilmiş ihracat. ETGB ve mikro ihracat
- KDV İadesi — ihracatta ödenen KDV’nin iade edilmesi. E-ihracatta KDV iadesi
Süreç, Zaman ve Roller
- Booking — taşıyıcıda yer ayırtma işlemi
- ETD / ETA — tahmini kalkış / varış zamanı; ATD ve ATA ise gerçekleşenidir. Transit time ve ETA
- Transit Time — kalkış ile varış arasındaki yolculuk süresi
- Lead Time — siparişten teslimata uzanan toplam süre
- Cut-off — yükün veya belgenin sefere dahil olması için son zaman. Cut-off time
- VGM — konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığı; deniz taşımada zorunlu bildirim
- Rolled Cargo — gemiye alınamayıp sonraki sefere kalan yük
- Transhipment (Aktarma) — yükün yolculuk sırasında başka araca veya gemiye geçirilmesi
- Door-to-Door — kapıdan kapıya hizmet; Port-to-Port ise yalnızca iki liman arası. Door-to-door
- Last Mile — teslimatın son aşaması (merkezden alıcının kapısına)
- Forwarder — taşımayı organize eden nakliye komisyoncusu. Freight forwarder
- NVOCC — gemisi olmayan, kendi konşimentosunu düzenleyen deniz taşıyıcısı
- 3PL — üçüncü taraf lojistik; depolama ve dağıtım hizmeti sunan firma
- Konsolidasyon — küçük yüklerin birleştirilip tek sevkiyat olarak taşınması. Konsolidasyon
Deniz ve Konteyner
- FCL / LCL — tam konteyner / parça yük. FCL ve LCL
- CFS — konteyner yükleme–boşaltma istasyonu; parça yük burada birleştirilir/ayrılır
- CY — konteyner sahası; dolu konteynerin terminalde beklediği alan
- THC — terminal elleçleme ücreti
- BAF / CAF — yakıt ve kur ayarlama ek ücretleri
- Demurrage — konteynerin liman içinde ücretsiz süreyi aşarak beklemesi nedeniyle alınan ücret
- Detention — konteynerin liman dışında (alıcıda) ücretsiz süreyi aşması nedeniyle alınan ücret
- Free Time — konteynerin bekleme ücreti işlemeden kalabileceği süre
- Reefer — soğutuculu konteyner
- Ro-Ro — araçların sürülerek yüklendiği gemi tipi
Hava, Kurye ve Tehlikeli Madde
- ULD — hava kargoda kullanılan yük palet veya konteyneri
- Express / Ekonomik — hızlı öncelikli kurye hizmeti / daha uzun süreli ekonomik hizmet. Express mi ekonomik mi
- Yakıt Ek Ücreti (Fuel Surcharge) — kuryelerin dönemsel yakıt maliyetini yansıttığı ek ücret. UPS, DHL, FedEx karşılaştırması
- Uzak Bölge Ücreti — merkezlerden uzak adreslere teslimat için ek ücret
- DG (Dangerous Goods) — tehlikeli madde. Tehlikeli madde sınıfları
- UN Numarası — tehlikeli maddeyi tanımlayan 4 haneli BM numarası
- SDS — maddenin tehlike ve taşıma bilgilerini içeren güvenlik bilgi formu
Terimleri Pratikte Nasıl Kullanmalı?
Sözlük, tek tek terimleri öğrenmeye yardımcı olur; ama gerçek sevkiyatta terimler birbirine bağlıdır. Küçük bir mantık zinciri: Incoterms kimin neyi öderken sorumlu olduğunu belirler → bu, hangi taşıma belgesinin (AWB, B/L, CMR) hangi tarafça düzenleneceğini etkiler → belgedeki brüt ağırlık ve hacim ücrete esas ağırlığı ve tazminat limitini belirler → cut-off ve transit time, teslim planınızı çizer → GTİP ve gümrük kıymeti vergi tutarını belirler. Bu zincirin bir halkasındaki hata, diğerlerini etkiler. Bu yüzden terimleri tek başına değil, birlikte düşünmek gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Lojistik terimlerini nereden öğrenmeye başlamalıyım?
Önce gönderinizde doğrudan karşılaşacağınız terimlerle başlayın: teslim şekilleri (Incoterms), ağırlık kavramları (hacimsel ağırlık), taşıma belgeleri ve gümrük kodu (GTİP). Sonra deniz, hava ve karayolu terimlerine geçin.
AWB, B/L ve CMR arasındaki fark nedir?
Üçü de taşıma belgesidir: AWB havayolunda, B/L (konşimento) denizyolunda, CMR karayolunda kullanılır. Sadece konşimento (orijinal/order türü) mülkiyeti temsil edebilir. Ayrıntı için AWB, konşimento ve CMR rehberlerine bakın.
DDP ve DAP hangi durumda seçilir?
DDP’de gönderici vergileri öder, alıcı kapıda ödeme yapmaz; bireysel müşteri satışında genellikle daha güvenlidir. DAP’de ise vergiyi alıcı öder; firmalar arası satışta yaygındır. Karşılaştırma için DDP, DAP ve DDU yazısına bakın.
Sözlükte olmayan bir terim çıkarsa ne yapmalıyım?
Teklifte veya belgede anlamadığınız bir terim görürseniz taşıyıcıdan veya komisyoncunuzdan yazılı açıklama isteyin. Bazı terimler firmaya özel olabilir; anlamını bilmeden ödeme veya onay vermeyin.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.