TAREKS (Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi), Ticaret Bakanlığı’nın ithalat ve ihracatta ürün güvenliği ile ticari kalite denetimlerini elektronik ortamda ve risk analizine dayanarak yürüttüğü web tabanlı sistemdir. Her ürün partisini tek tek incelemek yerine, belirlenen kriterlere göre riskli görülen ürünleri tespit edip fiili denetimleri bu ürünlere yoğunlaştırır. Bakanlığa göre TAREKS, ithalatta sanayi ürünlerinin ürün güvenliği ve teknik düzenlemelere uygunluğunu, ihracat ve ithalatta ise bazı tarım ürünlerinin ticari kalitesini denetler. Türkiye’ye makine, aksam veya hammadde ithal eden üreticiler için bu sistem gümrükleme sürecinin bir parçasıdır.
TAREKS Neyi Denetler?
| Alan | İşlem | Amaç |
|---|---|---|
| İthalat — sanayi ürünleri | Ürün güvenliği ve teknik düzenlemelere uygunluk denetimi | Tüketiciyi ve üreticiyi güvensiz ürünlerden korumak |
| İthalat — bazı tarım ürünleri | Ticari kalite denetimi | Kalite ve standart uygunluğu |
| İhracat — bazı tarım ürünleri | Ticari kalite denetimi | Türk tarım ürünlerinin yurt dışı imajının korunması |
Denetim, ürüne göre ilgili teknik düzenlemelere (örneğin oyuncak, elektrik, makine, kişisel koruyucu) uygunluğu inceler. Ticaret Bakanlığı Ürün Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü, denetim kapsamını her yıl yayımlanan tebliğlerle belirler. Güncel çerçeve, Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Hakkında Tebliğ (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/28) ve ilgili ürün güvenliği ve denetimi tebliğleridir.
Risk Esaslı Sistem Nasıl Çalışır?
- Başvuru: ithalatçı veya ihracatçı, sistem üzerinden elektronik başvuru yapar. Girişte e-imza veya e-Devlet kimlik doğrulaması kullanılır.
- Risk analizi: sistem; ürünün türü, üreticisi, menşei, ithalatçının geçmişi ve geçmiş uygunsuzluk verileri gibi kriterlere göre başvuruyu değerlendirir.
- Karar: başvuru ya doğrudan uygun bulunur (denetim yapılmadan) ya da fiili denetime yönlendirilir.
- Denetim: yönlendirilen ürünler için belge incelemesi, numune alma veya fiziki muayene yapılır.
- Sonuç ve referans numarası: uygun bulunan başvuru için bir TAREKS referans numarası verilir.
- Gümrüğe bildirim: bu referans numarası gümrük beyannamesinde beyan edilir; eşya buna bağlı olarak gümrükten çıkar.
Güvenilir ithalatçılar için denetimin ithalat sonrasına bırakılması veya dönemsel/üretici bazlı yetkilendirme gibi kolaylaştırmaların geliştirilmesi bakanlıkça gündeme getirilmiştir; bu yüzden uygulamadaki ayrıntıları güncel duyurulardan takip edin.
Rakamlarla Denetim (2026)
Bakanlığın açıklamasına göre 2026’nın ilk çeyreğinde sanayi ürünü ithalat başvurusu TAREKS’ten geçen sayı bir önceki döneme göre yüzde 30 artarak 1,3 milyona ulaştı ve başvuruların yüzde 10,4’ü fiili denetime tabi tutuldu. Denetim kapsamında olmayan ürünlerde uygunsuzluk oranlarının çok daha yüksek olduğu, bazı ürün gruplarında yüzde 70’in üzerine çıktığı belirtildi. Bakanlık, 2026’nın ilk yarısında en güvensiz ürün bulunan grupları oyuncaklar, araç parçaları ve tüketici ürünleri olarak sıraladı. Bu veriler, TAREKS’in neden riskli ürün gruplarına odaklandığını gösterir.
İthalatçı ve İhracatçı İçin Pratik Notlar
- Ürününüz kapsamda mı? Kapsamı GTİP üzerinden kontrol edin; bkz. GTİP kodu. Yanlış GTİP yanlış denetim yoluna yönlendirir.
- Uygunluk belgelerini önceden hazırlayın: teknik düzenlemeye uygunluk belgeleri, test raporları, CE işareti ve uygunluk beyanı gibi belgeler istenebilir.
- Tedarikçi ile belge koordinasyonu: yurt dışı üreticiden gerekli belgeleri sipariş aşamasında isteyin; bkz. CE işareti ve GPSR ve REACH ve RoHS.
- Süreyi plana katın: Bakanlık, 2022’de tüm ithalat denetim işlemlerinin ortalama 2 günde tamamlandığını açıklamıştır; yine de fiili denetim, numune ve analiz gerektiren ürünlerde süre uzayabilir.
- İhracatçı iseniz: bazı tarım ürünleri için ticari kalite denetimi ve TAREKS referansı gerekir; ihracat beyanı öncesi kapsam kontrolü yapın. Bkz. ihracat beyannamesi. ABD’ye gıda ihracatında benzer bir kayıt mantığı için FDA kaydı yazısına bakın.
Gümrükte bekleme ve ret durumlarında izlenecek yol için gümrük reddi çözümü yazısına bakın.
Sık Yapılan Hatalar
- Kapsamdaki ürün için başvuruyu gümrükleme günü yapmak ve beklemeye düşmek.
- GTİP uyumsuzluğu: beyannamedeki GTİP ile TAREKS başvurusundaki farklıysa sorun çıkar.
- Uygunluk belgesinin eksik veya süresi geçmiş olması.
- Ürün tanımını muğlak yazmak: “parça” yerine net tanım yazın.
- Denetim sonucu için yazışmaları takip etmemek: eksik belge talebi cevapsız kalırsa başvuru uzar.
Başvuru İçin Gerekli Temel Bilgiler
- Firma bilgileri: ticari unvan, vergi numarası, yetkili kişi; sisteme giriş için e-imza veya e-Devlet doğrulaması.
- Ürün bilgileri: ürün adı, GTİP, marka/model, üretici ve menşe ülke.
- Miktar ve değer: adet/kg ve fatura değeri; faturayla uyumlu olmalı.
- Uygunluk belgeleri: CE belgesi, uygunluk beyanı, test raporları, üretici belgeleri (ürüne göre değişir).
- Gümrük ve sevkiyat bilgisi: giriş/çıkış gümrüğü, taşıma belgesi bilgileri.
Belgeleri sipariş aşamasında tedarikçiden istemek, gümrüklemeye kadar geçen süreyi kısaltır; son anda belge aramak, demuraj ve bekleme ücretlerine yol açar. Belge uyumu için CE işareti ve GPSR yazısına bakın.
Kapsam Kontrolü: Ürünüm Denetime Tabi mi?
- Ürünün GTİP kodunu kesinleştirin; bkz. GTİP kodu.
- Ürün güvenliği ve denetimi tebliğinin ekindeki listeyle GTİP’inizi karşılaştırın; liste her yıl güncellenir.
- Ürününüz tarım ürünüyse, ticari kalite denetimi tebliğ listelerine bakın.
- Ürün listede yoksa genellikle denetime tabi değildir; yine de genel ürün güvenliği mevzuatı geçerliliğini sürdürür.
- Kararsız kalırsanız, Ticaret Bakanlığı’ndan veya gümrük müşavirinizden yazılı görüş alın.
Kapsam, yıllık tebliğlerle değiştiği için eski yılın listesine güvenmeyin.
Denetim Sonucu: Ne Olabilir?
| Sonuç | Anlamı | Sonraki adım |
|---|---|---|
| Uygun | Başvuru onaylanır; TAREKS referans numarası verilir | Gümrük beyannamesinde bildirin ve gümrükleyin |
| Eksik belge talebi | Sistem ek belge ister | Belgeyi süresinde yükleyin |
| Fiili denetim | Belge incelemesi, numune veya fiziki kontrol | Denetim sonucu beklenir |
| Uygunsuz | Ürün teknik düzenlemeye aykırı bulunur | Düzeltme, geri gönderme veya imha seçenekleri; mevzuat kurallarına göre işlem |
Uygunsuz çıkan bir ürün için işlem seçenekleri ve süreleri mevzuata göre belirlenir; hemen müşavirinizle iletişime geçin. Gümrükte bekleyen ürünler için genel çözümler gümrük reddi çözümü yazısında yer alır.
Mini Vaka: Oyuncak Partisi
Bir toptancı, yurt dışından 2.000 adetlik bir oyuncak partisi ithal ediyor. Sevkiyat limana ulaşınca TAREKS başvurusu yapıyor ve sistem, oyuncakların riskli ürün grubunda olması ve ithalatçının geçmişi nedeniyle başvuruyu fiili denetime yönlendiriyor. Denetimde ürün etiketlerinde zorunlu uyarının eksik olduğu ve uygunluk belgesinin parti ile eşleşmediği görülüyor. Parti, düzeltme yapılana kadar gümrükte bekliyor ve ek depolama maliyeti doğuyor. Çıkarılacak ders: riskli ürün gruplarında (oyuncak, tüketici ürünleri, araç parçaları) etiket ve belge uyumunu sipariş aşamasında tedarikçiyle kesinleştirmek.
Gümrük Müşavirinizle Birlikte Çalışma İpuçları
- TAREKS kapsamındaki ürünlerde başvuruyu ve referans numarasını kimin yapacağını baştan belirleyin.
- Uygunluk belgelerini gümrükleme gününden önce müşaviriniz için hazır tutun.
- Ürün tanımını, GTİP’i ve fatura bilgilerini başvuru ile beyannamede aynı yazın.
- Denetime yönlendirilen partiler için ek belge taleplerini hızlı yanıtlayın.
- Aynı ürünü düzenli ithal ediyorsanız, geçmiş denetim sonuçlarınızı saklayın; risk analizinde etkili olabilir.
Süreçteki sorunlar çoğunlukla belge uyumsuzluğundan çıkar; müşavirle önceden yapılan kısa bir belge toplantısı çoğu zaman gümrükte zaman kaybını önler.
Kısaca Özet ve Sonraki Adım
TAREKS, ithalatta sanayi ürünlerinin ürün güvenliği ve bazı tarım ürünlerinin ihracat/ithalatta ticari kalite denetimlerini risk analiziyle ve elektronik ortamda yürüten Ticaret Bakanlığı sistemidir. Başvuru yapılır, risk analizi sonucu ürün ya doğrudan geçer ya da fiili denetime gider; referans numarası gümrük beyannamesinde bildirilir.
Sonraki adım: İthal ettiğiniz veya ihraç ettiğiniz ürünlerin TAREKS kapsamında olup olmadığını GTİP ile kontrol edin ve uygunluk belgelerini sipariş aşamasında tamamlayın.
Sık Sorulan Sorular
TAREKS nedir?
Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi; ithalat ve ihracatta ürün güvenliği ve ticari kalite denetimlerinin risk analiziyle ve elektronik ortamda yapılmasını sağlayan Ticaret Bakanlığı uygulamasıdır.
TAREKS referans numarası nedir?
Başvuru uygun bulunduğunda sistemin verdiği ve gümrük beyannamesinde bildirilen numaradır. Eşyanın gümrükten çıkışı bu numaraya bağlıdır.
TAREKS’e nasıl giriş yapılır?
Giriş ve başvuru işlemleri elektronik imza veya e-Devlet şifresiyle yapılabilir. Kullanıcı bir kez e-Devlet ile girdikten sonra sistem içindeki onay işlemlerinde tekrar şifre veya e-imza girmesi gerekmeyebilir.
Her ürün denetime mi tabi?
Hayır. Sistem risk esaslı çalışır; başvuruların yalnızca bir bölümü fiili denetime yönlendirilir. 2026’nın ilk çeyreğinde sanayi ürünü ithalat başvurularının yüzde 10,4’ü fiili denetime tabi tutulmuştur.
İhracatçılar da TAREKS kullanır mı?
Evet; bazı tarım ürünlerinin ihracatında ticari kalite denetimi TAREKS üzerinden yürütülür. Hangi ürünlerin kapsamda olduğunu ilgili tebliğ listelerinden ve GTİP üzerinden kontrol edin.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.